الشيخ محمد هادي معرفة ( مترجم : مولائى نيا )
43
تناسب آيات ( فارسى )
حكمت و زيبايى ويژهاى مىآميزد ، چنانچه يك نوع رونق و منظره و شكل زيبايى را بدان مىبخشد . و اين بر خلاف اسجاع كاهنان است ؛ زيرا اسجاع در سخن ، باعث نوعى عيب ، سستى و زيادى مىباشد ، و آن خلاف حكمت است . دليل اين مطلب اين است كه معانى كلام در اسجاع ، تابع و دنبالهرو الفاظ است . و مقصود بالذات الفاظ بوده ، و معانى بر مدار آن مىچرخد . و معانى در آن مقصود اصلى نبوده بلكه تبعى است . و روى اين جهت ، اسجاع در حقيقت ، قلب حكمت و تبديل آن به ضدّ حكمت در باب دلالات است » « 1 » . يعنى اسجاع ضدّ ، بلكه نقيض حكمت است ؛ چون كلام حكيم كلامى است كه صدق خالص و نفع خالص و خير خالص است ، اما كلام مسجّع ، درست در برابر اين معانى و معيارها قرار دارد . بنابراين ، فواصل قرآن كريم به طور كلى ، در همه جا عين بلاغت ، حكمت ، حسن و زيبايى است ؛ چرا كه آن تنها راه و طريق فهم معانى و زيبايى مبانى و ساختمان كلام است . و قرآن كريم در اين بعد ، در حد إعجاز ، بلكه در نهايت درجهء اعجاب و شگفتى است . 2 - نظر بدر الدين زركشى در مورد تناسب فواصل آيات ايشان مىگويد : « از جمله عوامل و مواردى كه دلالت مؤكّد بر وجود و وقوع مناسبت و تناسب آيات با همديگر دارد ، همان مقاطع و فواصل آيات است . و آن عبارت است از كلمهها و حروفى كه هم شكل و مثل هم باشند . و در اين گونه موارد حتما بايد لفظ با معنى ، تناسب تام داشته باشد و گرنه ، كلام از هم پاشيده شده و برخى از برخى ديگر خارج شده و با يكديگر بىارتباط خواهد بود .
--> ( 1 ) در بحث اسجاع ، عين سخن رمانى را خواهيم آورد و مىتوانيد آن را در كتاب « النكت فى الاعجاز » صفحه 97 مطالعه نماييد .